હિંદુ ધર્મમાં પૂર્ણિમા તિથિને વિશેષ મહત્વ આપવામાં આવ્યું છે અને વર્ષ 2026ની પ્રથમ પૂર્ણિમા પોષ મહિનાના શુક્લ પક્ષની પૂર્ણિમા તિથિએ ઉજવવામાં આવશે. આ દિવસે, ચંદ્ર તેના તમામ સોળ તબક્કાઓથી ભરેલો રહે છે અને પવિત્ર નદીમાં સ્નાન કરવાનું અને સૂર્ય ભગવાનને અર્ધ્ય આપવાનું વિશેષ મહત્વ સમજાવવામાં આવ્યું છે. શાસ્ત્રોમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે પોષ મહિનામાં કરવામાં આવતી ધાર્મિક વિધિઓ પૂર્ણિમાના દિવસે સ્નાન કરવાથી જ સાર્થક માનવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત માઘ મેળાનું આયોજન પણ પોષ પૂર્ણિમાથી જ શરૂ થશે. માઘ મેળો એ ભારતની મુખ્ય ધાર્મિક ઘટનાઓમાંની એક છે, જે પ્રયાગરાજમાં પોષ પૂર્ણિમાથી શરૂ થાય છે. ચાલો જાણીએ પોષ પૂર્ણિમા ક્યારે છે, તેનું મહત્વ અને શુભ સમય…
પોષ પૂર્ણિમાનું ધાર્મિક મહત્વ
હિન્દુ ધર્મમાં, પોષ પૂર્ણિમાને વિશેષ ધાર્મિક, આધ્યાત્મિક અને જ્યોતિષીય મહત્વ માનવામાં આવે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આ દિવસે ઉપવાસ, સ્નાન અને દાન કરવાથી પાપોનો નાશ થાય છે અને જીવનમાં સુખ-સમૃદ્ધિ આવે છે. આ દિવસે ગંગા, યમુના, સરસ્વતી અથવા કોઈપણ પવિત્ર નદીમાં સ્નાન કરવું, ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા કરવી અને જરૂરિયાતમંદોને દાન કરવું ખૂબ જ શુભ માનવામાં આવે છે. આમ કરવાથી જીવનની દરેક સમસ્યા દૂર થાય છે અને સકારાત્મક ઉર્જાનો સંચાર વધે છે. વર્ષ 2026 ની પ્રથમ પૂર્ણિમા 3 જાન્યુઆરી 2026 ના રોજ આવી રહી છે. પોષ પૂર્ણિમાના રોજ ઉપવાસ અને પૂજા કરવાથી જીવનની મુશ્કેલીઓ અને નકારાત્મકતા દૂર થાય છે, માનસિક શાંતિ અને આત્મવિશ્વાસ વધે છે. તેની સાથે ધન, ભોજન અને સુખ-સમૃદ્ધિમાં વૃદ્ધિ થાય છે અને પૂર્વજોના આશીર્વાદ પ્રાપ્ત થાય છે.
પોષ પૂર્ણિમાથી માઘ મેળાનું આયોજન
માઘસ્નાનનો પ્રારંભ પોષ પૂર્ણિમાથી જ માનવામાં આવે છે. ધાર્મિક ગ્રંથો અનુસાર આ દિવસે ભગવાન વિષ્ણુ અને માતા લક્ષ્મીની વિશેષ કૃપા પ્રાપ્ત થાય છે. ઋષિ-મુનિઓ અને ભક્તો પણ આ દિવસથી કલ્પવાસ શરૂ કરે છે. કલ્પવાસ એ આધ્યાત્મિક અનુષ્ઠાન અને ધ્યાન છે. આ સમયગાળા દરમિયાન, સંતો અથવા ભક્તો પ્રયાગરાજમાં સંગમના કિનારે એક મહિના સુધી રોકાય છે અને દરરોજ સંગમમાં પવિત્ર સ્નાન કરે છે. આ સ્નાન એક વખત નહિ પરંતુ સમગ્ર દિવસમાં ત્રણ વખત કરવામાં આવે છે. એવું કહેવાય છે કે પોષ પૂર્ણિમાએ સ્નાન અને દાન કરવાથી આખા વર્ષ દરમિયાન કરવામાં આવેલા પુણ્ય કાર્યો સમાન ફળ મળે છે. આ કારણથી આ પૂર્ણિમાને વિશેષ માનવામાં આવે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે માઘ મેળામાં સ્નાન કરવાથી વ્યક્તિ જન્મ-મરણના બંધનમાંથી મુક્ત થઈને વૈકુંઠ ધામની પ્રાપ્તિ કરે છે.
વર્ષ 2026નો પ્રથમ પૂર્ણ ચંદ્ર 3 જાન્યુઆરીએ
હિન્દુ કેલેન્ડર મુજબ, પૌષ પૂર્ણિમા તિથિ 2 જાન્યુઆરી, 2026 ના રોજ સાંજે 6:53 વાગ્યે શરૂ થશે અને 3 જાન્યુઆરીએ બપોરે 3:32 વાગ્યે સમાપ્ત થશે. ઉદયા તિથિને ધ્યાનમાં રાખીને, શનિવાર, 3 જાન્યુઆરી, 2026 ના રોજ પોષ પૂર્ણિમાના વ્રતનું પાલન કરવું યોગ્ય રહેશે. 3 જાન્યુઆરીના રોજ, ચંદ્ર સાંજે 05:28 કલાકે ઉદય પામશે.
પોષ પૂર્ણિમાના વ્રત પર સ્નાન અને દાન કરવાનો શુભ સમય
પંચાંગ અનુસાર, પોષ પૂર્ણિમાના રોજ દાન અને સ્નાન માટેનો બ્રહ્મ મુહૂર્ત શનિવાર, 3 જાન્યુઆરી, 2026 ના રોજ સવારે 05:25 થી 06:20 સુધી રહેશે. આ ઉપરાંત, જો તમે ઈચ્છો તો, તમે 12:05 PM થી 12:46 PM સુધી અભિજીત મુહૂર્તમાં દાન કાર્ય પણ કરી શકો છો.
પોષ પૂર્ણિમા 2026 પૂજા પદ્ધતિ
પોષ પૂર્ણિમાના દિવસે વહેલી સવારે પવિત્ર નદીમાં સ્નાન કરીને ઉપવાસ અને પૂજા કરવાનો સંકલ્પ લો. આ પછી સૂર્ય ભગવાનને જળ અર્પિત કરો, અર્ઘ્ય અર્પણ કર્યા પછી, સૂર્ય ભગવાનના મંત્રોનો જાપ કરો. ત્યારબાદ ભગવાન વિષ્ણુને પીળા ફૂલ, ભોગ, ચંદન, અક્ષત, વસ્ત્ર અને તુલસી દળ અર્પણ કરો. આ પછી વિષ્ણુ સહસ્ત્રનામનો પાઠ કરો અને તુલસીની માળાથી ઓમ નમો ભગવતે વાસુદેવાય મંત્રનો જાપ કરો. આ પછી ગાયના ઘીનો દીવો કરીને આરતી કરો અને ભોગ ધરાવો. ત્યારપછી દિવસમાં એકવાર સાત્વિક ભોજન અથવા ફળો ખાઓ અને ગરીબો, બ્રાહ્મણો અને જરૂરિયાતમંદોને અન્ન, વસ્ત્ર અને અન્નનું દાન કરો. પોષ પૂર્ણિમાની રાત્રે ચંદ્રને પણ અર્ઘ્ય ચઢાવવું જોઈએ અને પ્રાર્થના કરવી જોઈએ. એવું માનવામાં આવે છે કે પૂર્ણિમાની રાત્રે કરવામાં આવતી પૂજા જલ્દી ફળ આપે છે.
પૂર્ણિમાના દિવસે આ વસ્તુઓનું દાન કરો
પોષ પૂર્ણિમા 2026 ના રોજ દાન કરવાનું વિશેષ મહત્વ આપવામાં આવ્યું છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આ દિવસે દાન કરવાથી જીવનની તમામ પરેશાનીઓ દૂર થઈ જાય છે અને વ્યક્તિને ગ્રહો અને નક્ષત્રોના અશુભ પ્રભાવથી મુક્તિ મળે છે. પૂર્ણિમા તિથિ પર સફેદ રંગની વસ્તુઓ જેમ કે દૂધ, ચોખા, ખાંડ, ચાંદી, સફેદ વસ્ત્ર, સફેદ ચંદન વગેરેનું દાન કરવું જોઈએ. ઉપરાંત, ખીર પ્રસાદ તરીકે વહેંચી શકાય છે. આ દિવસે ધાબળા, ગરમ વસ્ત્રો, ચોખા, ઘઉં, તલ અને ગોળ, ઘી અને દૂધનું દાન કરવાનું વિશેષ મહત્વ આપવામાં આવ્યું છે.
