ઓલ્ડ હાર્બર: ઓલ્ડ હાર્બર ઈન્ડિયન મેમોરિયલ સાઈટ ખાતે આયોજિત સ્મારક કાર્યક્રમ દરમિયાન વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે જમૈકામાં રહેતા ભારતીય સમુદાયના સાહસ અને યોગદાનને શ્રદ્ધાંજલિ આપી હતી. કેરેબિયન ટાપુ પર પ્રથમ ભારતીયોના આગમનના 180 વર્ષ પૂરા થવાના પ્રસંગે આ કાર્યક્રમનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું.
રવિવારે જમૈકાના મંત્રીઓ, સમુદાયના નેતાઓ અને ભારતીય સમુદાયના સભ્યોની હાજરીમાં એક સભાને સંબોધતા, જયશંકરે આ સ્થળને “એક સ્થળ તરીકે વર્ણવ્યું જે માત્ર જમૈકા માટે જ નહીં, પરંતુ ભારત અને આ સુંદર ટાપુ રાષ્ટ્ર વચ્ચેના સહિયારા ઈતિહાસ માટે પણ ઊંડું મહત્વ ધરાવે છે,” વિદેશ મંત્રાલયની એક પ્રેસ રિલીઝ મુજબ.
1983 માં સ્થપાયેલ, સ્મારક 10 મે, 1845 ના રોજ ‘બ્લન્ડેલ હન્ટર’ જહાજ પર 261 ભારતીયોના પ્રથમ જૂથના આગમનને સન્માન આપે છે. 1845 અને 1917 ની વચ્ચે, ‘ઇન્ડેન્ટર સિસ્ટમ’ હેઠળ 36,000 થી વધુ ભારતીયોને જમૈકા લાવવામાં આવ્યા હતા.
તે સ્થળાંતરની કઠોર વાસ્તવિકતાઓ પર પ્રકાશ પાડતા, જયશંકરે જણાવ્યું હતું કે સિસ્ટમ “સ્વૈચ્છિકતાના કાયદાકીય ઢોંગ” હેઠળ કાર્યરત છે, એક ઢોંગ કે જે ફરજિયાત સ્થળાંતરને છુપાવે છે. તેમણે સમજાવ્યું કે આમાંના ઘણા લોકો પૂર્વ ભારતના ભોજપુરી અને અવધી પ્રદેશોમાંથી આવ્યા હતા, જેઓ આર્થિક મુશ્કેલીઓ અને વસાહતી નીતિઓ દ્વારા મજબૂર થયા હતા; આ નીતિઓએ “તેમના અનાજના ભંડાર ખાલી કર્યા” અને “તેમની આજીવિકા છીનવી લીધી.”
મુશ્કેલીઓ હોવા છતાં, તેમણે સમુદાયની અતૂટ તાકાત પર ભાર મૂક્યો. “તેઓ તેમની સાથે તેમના રિવાજો, તેમની પરંપરાઓ, તેમની શ્રદ્ધા અને સૌથી ઉપર તેમનો નિર્ધાર લાવ્યા,” તેમણે ઉમેર્યું, “તેમની હિંમત અને ખંતના બળ પર, તેઓએ આખરે સ્વતંત્રતા અને ગૌરવની તરફેણમાં ઇતિહાસના પૈડાં ફેરવતા જોયા.”
જયશંકરે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે ભારતીય સમુદાય કેવી રીતે જમૈકન સમાજનો અભિન્ન અંગ બની ગયો છે, ખોરાક અને સંસ્કૃતિથી લઈને વ્યવસાય સુધી દરેક ક્ષેત્રમાં યોગદાન આપી રહ્યો છે. તેમણે ભારતીય વારસો અને જમૈકાની રાષ્ટ્રીય ઓળખના સીમલેસ ફ્યુઝનની પ્રશંસા કરી અને કહ્યું કે તે દેશના સૂત્રને પ્રતિબિંબિત કરે છે, “ઘણામાંથી એક લોકો.”
ભારતીય સમુદાયને “આપણા બે દેશો વચ્ચે જીવંત સેતુ” તરીકે વર્ણવતા, તેમણે વિદેશમાં વસતા ભારતીય સમુદાયો સાથે જોડાણ કરવાની ભારતની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો. આ માટે તેમણે ‘ઓવરસીઝ સિટીઝનશિપ ઑફ ઈન્ડિયા’ (OCI) જેવી પહેલો અને ‘Know India Programme’ જેવા યુવા-કેન્દ્રિત કાર્યક્રમોનો ઉલ્લેખ કર્યો.
તેમણે જમૈકન સરકાર અને સાંસ્કૃતિક સંસ્થાઓની ભારતીય વારસાને જાળવવાના તેમના પ્રયાસો માટે, ખાસ કરીને ‘ભારત હેરિટેજ ડે’ અને ‘અરાઇવલ ડે’ જેવી વાર્ષિક ઉજવણીઓ દ્વારા પ્રશંસા પણ કરી હતી. જયશંકરે કહ્યું, “આ સાઇટ… અમને યાદ અપાવે છે કે અમારી યાત્રા ક્યાંથી શરૂ થઈ હતી. આજે, અમે તે પ્રવાસનું સન્માન કરીએ છીએ અને તેને ગર્વ સાથે આગળ ધપાવીએ છીએ,” જયશંકરે કહ્યું.
