દેહરાદૂન: ભારત સરકારના ખાણકામ મંત્રાલય દ્વારા ગુરુવારે જારી કરાયેલ સ્ટેટ માઈનિંગ રેડીનેસ ઈન્ડેક્સ (SMRI) માં ઉત્તરાખંડે ‘C’ શ્રેણીમાં અગ્રણી સ્થાન મેળવ્યું છે. આ સિદ્ધિ ખાણકામ ક્ષેત્રે પારદર્શિતા, કાર્યક્ષમતા, ટકાઉ વિકાસ અને ટેકનોલોજીકલ અપગ્રેડેશન તરફ રાજ્ય સરકારના સતત પ્રયાસોનું પરિણામ છે.
કેન્દ્રીય બજેટ 2025-26માં કરવામાં આવેલી જાહેરાતને અનુરૂપ તૈયાર કરાયેલ, આ ઇન્ડેક્સ દેશના વિવિધ રાજ્યોનું મૂલ્યાંકન ખાણ સુધારણા, નીતિની પારદર્શિતા, પર્યાવરણીય સંતુલન, ખનિજ સંશોધન સંભવિત અને વહીવટી કાર્યક્ષમતા જેવા અનેક પરિમાણોના આધારે કરે છે.
આ ઈન્ડેક્સમાં મધ્યપ્રદેશ, ગુજરાત અને રાજસ્થાનને ‘A’ કેટેગરીમાં, ગોવા, ઉત્તર પ્રદેશ અને આસામને ‘B’ કેટેગરીમાં અને ઉત્તરાખંડની સાથે પંજાબ અને ત્રિપુરાને ‘C’ કેટેગરીમાં સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે.
ખાણકામ મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, આ સૂચકાંક તમામ રાજ્યોમાં ખાણકામ ક્ષેત્રે બેન્ચમાર્કિંગ અને હકારાત્મક સ્પર્ધાને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે સેવા આપશે, જે સમગ્ર દેશમાં ખાણકામ સુધારણા અને પર્યાવરણ-મૈત્રીપૂર્ણ નીતિઓના અમલીકરણની ગતિને વધુ મજબૂત બનાવશે.
ઉત્તરાખંડના ખાણકામ ક્ષેત્રમાં નોંધપાત્ર સુધારો
મુખ્ય પ્રધાન પુષ્કર સિંહ ધામીના નેતૃત્વ હેઠળ રાજ્ય સરકારે ખાણકામ ક્ષેત્રમાં પારદર્શિતા અને જવાબદારી સુનિશ્ચિત કરવા માટે ઘણા મહત્વપૂર્ણ પગલાં લીધા છે. ઈ-ઓક્શન સિસ્ટમને વધુ મજબૂત બનાવવામાં આવી છે, જેના કારણે માઈનિંગ લીઝની ફાળવણીમાં પારદર્શિતા આવી છે. ખાણકામ સંબંધિત પ્રક્રિયાઓનું ડિજીટલાઇઝેશન કરીને જનતા અને ઉદ્યોગ સાહસિકો માટે પ્રક્રિયાને સરળ બનાવવામાં આવી છે. ગેરકાયદે ખનનને અંકુશમાં લેવા માટે સેટેલાઇટ આધારિત મોનિટરિંગ સિસ્ટમ લાગુ કરવામાં આવી છે. ખનિજ પરિવહન માટે ઇ-રાવન્ના સિસ્ટમનો કડક અમલ કરીને આવકની ખોટને અસરકારક રીતે કાબુમાં લેવામાં આવી છે. પર્યાવરણની દ્રષ્ટિએ સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં ટકાઉ ખાણકામ પદ્ધતિઓ અપનાવવા માટે નક્કર પગલાં લેવામાં આવ્યા છે.
આ પ્રસંગે મુખ્યમંત્રી પુષ્કર સિંહ ધામીએ કહ્યું કે આ સિદ્ધિ ઉત્તરાખંડ સરકારના મજબૂત શાસન મોડલ, પારદર્શક નીતિઓ અને લોકો કેન્દ્રિત અભિગમનું પરિણામ છે. તેમણે કહ્યું કે રાજ્ય સરકારનો ઉદ્દેશ્ય વિકાસ અને પર્યાવરણીય સંતુલન વચ્ચે સંતુલન જાળવીને ખાણકામ ક્ષેત્રને ટકાઉ વિકાસ તરફ લઈ જવાનો છે.
મુખ્યમંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે, “અમારી સરકારે ખાણકામ ક્ષેત્રમાં ભ્રષ્ટાચાર અને અપારદર્શકતાને દૂર કરીને એક જવાબદાર અને આધુનિક વ્યવસ્થા વિકસાવી છે. અમારી પ્રાથમિકતા રાજ્યના કુદરતી સંસાધનોનું શોષણ નથી, પરંતુ તેનું સંવેદનશીલ સંચાલન છે.”
ખાણ વિભાગના અધિકારીઓ અને કર્મચારીઓને અભિનંદન આપતાં તેમણે કહ્યું કે આ સિદ્ધિ ટીમ ઉત્તરાખંડના સામૂહિક પ્રયાસોનું પરિણામ છે.
મુખ્યમંત્રીશ્રીએ જણાવ્યું હતું કે, ખાસ કરીને ખાણ વિભાગે રાજયની આવક વૃદ્ધિની દૃષ્ટિએ ઉત્કૃષ્ટ કામગીરી કરી છે. તેમણે કહ્યું કે, રાજ્યની ખાણકામની આવકમાં રૂ. 800 કરોડનો અણધાર્યો વધારો એ વાતનો સ્પષ્ટ પુરાવો છે કે સરકારની નવી ખાણ નીતિનો અસરકારક, પારદર્શક અને જોરશોરથી અમલ થયો છે.
મુખ્યમંત્રીએ કહ્યું કે હિમાચલ પ્રદેશ અને જમ્મુ અને કાશ્મીર જેવા રાજ્યોના પ્રતિનિધિઓ અને અધિકારીઓ પણ ખાણ ક્ષેત્રે અમલમાં મૂકાયેલા મોડલનો અભ્યાસ કરવા ઉત્તરાખંડ આવી રહ્યા છે અને અહીંની નીતિઓ અને પ્રણાલીઓને પોતપોતાના રાજ્યોમાં લાગુ કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે.
ખાણકામ વિભાગે જણાવ્યું હતું કે રાજ્યમાં ખાણકામ ક્ષેત્રના યોગ્ય નિયમન, સતત દેખરેખ અને સ્થાનિક જાહેર હિતોના રક્ષણ માટે નક્કર કાર્ય યોજનાઓ અમલમાં મૂકવામાં આવી રહી છે. ભવિષ્યમાં, ખનિજ સંસાધનોના વૈજ્ઞાનિક શોષણ અને પર્યાવરણીય સંરક્ષણ વચ્ચેના સંતુલનને વધુ મજબૂત બનાવવામાં આવશે. ઉત્તરાખંડ સરકારનો ઉદ્દેશ્ય આગામી વર્ષોમાં ખાણકામ ક્ષેત્રે પારદર્શક પ્રક્રિયાઓ, નવીનતા અને પર્યાવરણીય સંરક્ષણ માટે દેશમાં એક મોડેલ રાજ્ય તરીકે સ્થાપિત કરવાનો છે.
